Hipertekst

From Helionica

Hipertekst - nielinearny sposób wyświetlania zbioru dokumentów, którego istotą są zautomatyzowane odwołania noszące nazwę hiperłączy. Wybranie hiperłącza (np. kliknięcie za pomocą myszy) przywołuje inny dokument, lokalny lub pochodzący z dowolnego innego miejsca, jak np. dokumenty z innego serwera w Internecie. Dany dokument jest nazywany leksją lub tekstonem, czyli najmniejszym fragmentem hipertekstu - niezależnym od innych i powiązanym z innymi za pomocą hiperłączy. Najpowszechniej znanym przykładem hipertekstu jest system World Wide Web. Zazwyczaj terminu hipertekst używa się też w odniesieniu do powiązanych ze sobą ilustracji, dźwięków czy wideo, gdy w rzeczywistości powinno się raczej użyć terminu hipermedia.

Spis treści

[edytuj]

Historia

Protoplastą współczesnego hipertekstu były proste techniki stosowane w pracach informacyjnych, jak słowniki czy encyklopedie, gdzie (zwykle za pomocą małych wersalików) wskazywano, że dany termin ma pełniejsze wyjaśnienie, zazwyczaj w innym miejscu tej samej pracy. Poza takimi prostymi, manualnymi odesłaniami eksperymentowano też z rozmaitymi systemami warstwowego ułożenia przypisów.

Kluczową kwestią leżącą u podłoża idei hipertekstu - problemem, który ma on rozwiązywać - jest nadmiar informacji, z którym mamy do czynienia. Wszystkie wymienione niżej osoby uświadamiały sobie fakt, że ludzkość tonie w informacji, decyzje podejmowane są nierzadko bez pełnej wiedzy o danym problemie, zaś naukowcy i inżynierowie powielają często prace, które zostały już kiedyś wykonane i rozwiązują problemy, które znalazły już swoje rozwiązanie.

We wczesnych latach 20. wieku zagadnienie to zostało podjęte przez dwóch wizjonerów. Paul Otlet zaproponował koncepcję protohipertekstu, zgodnie z którą wszystkie dokumenty powinny być podzielone na najmniejsze logiczne fragmenty i zapisane na zindeksowanych kartach, natomiast Herbert George Wells zaproponował w latach 30 utworzenie World Brain (Mózg Świata). Z oczywistych powodów, przede wszystkim kosztów, propozycje te pozostały jedynie na papierze.

Dlatego historia hipertekstu rozpoczyna się dopiero w 1945 r., gdy Vannevar Bush napisał w The Atlantic Monthly artykuł zatytułowany "As We May Think", opisujący futurystyczne urządzenie o nazwie Memex. Bush opisał je jako mechaniczny pulpit połączony z obszernym archiwum mikrofilmów i potrafiący wyświetlać dowolny dokument z tej biblioteki, a także automatycznie przechodzić zgodnie z zawartymi w dokumentach odwołaniami do innych stron lub dokumentów.

Większość ekspertów nie uważa Memeksu za prawdziwy system hipertekstowy. Sam Memex, jak i rozumienie struktury informacji przez Busha były obarczone poważnymi wadami. Jednak to właśnie idea Busha i hipotetyczne urządzenie bezpośrednio wpłynęły na dwóch ludzi uważanych powszechnie za twórców hipertekstu, Teda Nelsona i Douglasa Engelbarta.

Nelson, inicjator Xanadu, ukuł w 1965 r. termin "hipertekst" i pomógł Andriesowi van Damowi opracować w 1968 r. Hypertext Editing System. Engelbart rozpoczął w 1962 r. w Stanford Research Institute prace nad systemem NLS, chociaż opóźnienia w pozyskiwaniu funduszy, personelu i wyposażenia spowodowały, że system został ukończony w podstawowej postaci dopiero w 1968 r. Gdy fundusze dla NLS zmalały w 1974 r. do małej strużki, postęp badań został niemal zahamowany.

W tym samym czasie w Carnegie Mellon został uruchomiony projekt badawczy sztucznej inteligencji ZOG, którego kierownikiem był Allen Newell. Dopiero znacznie później jego uczestnicy zdali sobie sprawę, że ich system był de facto systemem hipertekstowym. ZOG został wdrożony w 1982 r. na amerykańskim lotniskowcu USS Carl Vinson, a później skomercjalizowany w postaci Knowledge Management System (KMS).

Pierwszą aplikacją hipermedialną był w 1977 r. Aspen Movie Map.

Na początku lat 80. prowadzono szereg eksperymentów z systemami hipertekstowymi i hipermedialnymi, z których wiele cech i pojęć wprowadzono później do World Wide Web. Jednak żaden z tych systemów nie zdołał się upowszechnić ani nie zyskał szerokiego uznania użytkowników. Pierwszym systemem dla komputerów osobistych był Guide, jednak i jego powodzenie było ograniczone.

Apple wprowadził do komputerów Macintosh, w sierpniu 1987, aplikację HyperCard, która przyczyniła się w wielkiej mierze do popularyzacji pojęcia hipertekstu w społecznym odbiorze, chociaż de facto HyperCard był z technicznego punktu widzenia systemem hipermedialnym, w którym rolę hiperłączy pełniły specjalnie oznakowane rejony na ekranie. W tym samym roku miała miejsce pierwsza konferencja akademicka poświęcona hipertekstowi.

Przez cały ten okres, od wczesnych lat 60., nad swoim systemem Xanadu pracował Ted Nelson, a komercyjny sukces HyperCard zachęcił Autodesk do zainwestowania w jego rewolucyjne pomysły. Jednak nawet finansowa pomoc firmy nie zdołała doprowadzić do ukończenia Xanadu i po kilku latach, w okresie recesji początku lat 90. Autodesk wycofał się z niego.

Wszystkie wczesne systemy hipertekstowe zostały przyćmione przez sukces World Wide Web, opracowany przez Tima Berners-Lee, choć system ten nie zawierał szeregu ważnych idei wcześniejszych projektów, jak typed links, transkluzja czy śledzenie źródeł.

[edytuj]

Implementacje

Oprócz HyperCard i World Wide Web rozwinęły się także inne warte zauważenia implementacje hipertekstu:

Zobacz też:

[edytuj]

Literatura

  • Byers, T. J. (kwiecień 1987). Built by association. PC World, 5, 244-251.
  • Crane, Gregory. (1988). Extending the boundaries of instruction and research. T.H.E. Journal (Technological Horizons in Education), Macintosh Special Issue, 51-54.
  • Heim, Michael. (1987). Electronic Language: A Philosophical Study of Word Processing. New Haven: Yale University Press.
  • Nelson, Theodor H. (1973). A Conceptual framework for man-machine everything. National Computer Conference and Exposition, June 4-8, 1973, Mew York, NY. AFIPS Conference Proceedings VOL. 42 (pp. M22-M23). Montvale, NJ: AFIPS Press.
  • Van Dam, Andries. (1988, July). Hypertext '87 keynote address. Communications of the ACM, 31, 887-895.
  • Yankelovich, Nicole, Landow, George P., and Cody, David. (1987). Creating hypermedia materials for English literature students. SIGCUE Outlook, 20(3).
[edytuj]

Zewnętrzne linki


Artykuł zawiera treści tłumaczone w pierwotnej wersji z udostępnionego na licencji GNU FDL artykułu hypertext w angielskiej Wikipedii. Lista autorów.

Źródło: "http://www.helionica.pl/index.php/Hipertekst"

Bestsellery informatyki